ChronosAbalos
Established
Sang-ayon ako sa punto mo. Madalas kasi, kapag may nakitang pagkakahawig sa ibang kultura, agad na ipinapalagay na panggagaya na. Pero hindi ganoon kasimple ang pag-unlad ng mga ideya, lalo na sa loob ng mahabang tradisyong gaya ng Hudaismo at Kristiyanismo.May mga punto diyan na kailangang ilagay sa tamang konteksto.
Una, totoo na sa mga akdang gaya ng Iliad ni Homer at Aeneid ni Virgil ay may paglalarawan ng kabilang-buhay na may pagdurusa. Pero ang pagkakaroon ng parallel ay hindi agad nangangahulugang panggagaya. Bago pa man ang ika-2 at ika-3 siglo, may umiiral nang Jewish apocalyptic writings na malinaw ang konsepto ng paghihiwalay ng matuwid at masama at ng kaparusahan pagkatapos ng paghuhukom. Halimbawa, sa Daniel 12:2 may banggit ng “walang hanggang paghamak.” Ibig sabihin, hindi kailangang umasa sa Platonismo para magkaroon ng ideya ng final judgment; may sariling pag-unlad ang Hudaismo sa loob ng kanilang tradisyon.
Tungkol naman kina Tertullian at Augustine of Hippo, oo, pamilyar sila sa pilosopiyang Griyego. Pero ang mga tekstong mas nauna sa kanila—ang mismong mga aklat ng Bagong Tipan—ay mayroon nang wika tungkol sa “walang kapahingahan araw at gabi” at “kaparusahang walang hanggan.” Hindi si Augustine ang nagsulat ng Mateo 25 o Apocalipsis. Kaya hindi maituturing na simpleng pagpasok ng ideya mula sa labas ang konseptong iyon.
Madalas ding sabihin na ang Sheol sa Lumang Tipan ay libingan lamang kaya wala roong konsepto ng pagdurusa. Totoo na sa maraming talata, ang Sheol ay pangkalahatang lugar ng mga patay. Pero makikita rin na may paglinaw habang tumatagal ang kasaysayan ng kapahayagan—lalo na sa mga huling aklat tulad ng Daniel. Hindi kakaiba sa Bibliya ang ganitong pag-usbong ng doktrina; kahit ang malinaw na pag-unawa sa Mesiyas o sa pagkabuhay na muli ay hindi pa detalyado sa unang mga kabanata ng Genesis.
Pagdating kay Dante Alighieri at sa Divine Comedy, malinaw na malaki ang naging impluwensya nito sa imahinasyon ng Kanluran tungkol sa impiyerno. Pero iba ang literary imagination sa pinagmulan ng doktrina. Ang mga bilog ng impiyerno at mga demonyong may tinidor ay bahagi ng panitikan, hindi direktang sipi ng teksto ng Bagong Tipan. Hindi dahil naging popular si Dante ay doon na nagsimula ang konsepto ng hatol.
Yung paliwanag na ginamit lang ang impiyerno para sa kontrol sa masa ay mas sociological na obserbasyon kaysa pagsusuri ng teksto. Totoo na may mga panahong ginamit ang takot sa maling paraan. Pero ang pag-abuso sa isang aral ay hindi awtomatikong ebidensya na imbento ang aral na iyon. Kahit ang ideya ng biyaya o kapatawaran ay maaaring abusuhin, pero hindi ibig sabihin gawa-gawa lang ang mga iyon.
Tungkol naman sa tanong kung bakit hindi agad sinabi kay Adan at Eva ang detalye ng impiyerno sa Genesis 3:19, mahalagang tandaan na hindi pa kumpleto ang kapahayagan sa unang kabanata ng Bibliya. Ang malinaw na pagtuturo tungkol sa pagkabuhay na muli, huling paghuhukom, at walang hanggang kahihinatnan ay unti-unting naging mas malinaw sa kalaunan. Kung gagawing batayan ang “hindi nabanggit agad,” marami pang ibang doktrina ang kailangang itapon.
Sa huli, ang usapan ay hindi kung may pagkakahawig sa mga Griyegong akda, kundi kung ano ang sinasabi ng mismong mga tekstong itinuturing na kanonikal. May sapat na ebidensya na ang konsepto ng paghuhukom at kaparusahan ay umusbong sa loob ng Jewish at Christian na tradisyon mismo, at hindi basta kopya lamang ng mitolohiyang Griyego.
Tama na bago pa kina Tertullian at Augustine of Hippo, malinaw na sa mga aklat ng Bagong Tipan ang wika tungkol sa paghuhukom at walang hanggang kaparusahan. Hindi nila iyon inimbento; binigyang-linaw at ipinagtanggol lang nila sa harap ng mga pilosopikal na hamon ng panahon nila.
Mahusay din ang punto mo tungkol sa Sheol at sa pag-usbong ng kapahayagan. Kitang-kita sa kasaysayan ng Biblia na may progressive clarity—mula sa mas pangkalahatang konsepto ng kamatayan tungo sa mas malinaw na larawan ng pagkabuhay na muli at huling paghuhukom. Hindi ito kakaiba; ganito rin ang nangyari sa pag-unawa tungkol sa Mesiyas.
Tungkol naman kay Dante Alighieri at sa Divine Comedy, malinaw na malaking impluwensya iyon sa imahinasyon ng mga tao, pero panitikan iyon, hindi pinagmulan ng doktrina. Iba ang literary development sa theological foundation.
At tama rin na ang pag-abuso sa isang aral ay hindi patunay na imbento ito. Maraming katotohanan ang maaaring gamitin sa maling paraan, pero hindi nito awtomatikong binubura ang mismong batayan ng aral.
Sa kabuuan, mas makabuluhan talagang balikan ang mismong kanonikal na teksto kaysa umasa sa mga surface-level parallels. Malinaw na may sariling daloy at pag-unlad ang konsepto ng paghuhukom sa loob ng Jewish at Christian na tradisyon.