### 1. Universality and Inalienable (Pagkakapantay-pantay at Hindi Mapag-aalinlanganan)
Ang prinsipyong ito ng karapatang pantao ay nagsasaad na ang lahat ng tao, saan man sila ipinanganak, anuman ang kanilang lahi, relihiyon, o kasarian, ay mayroong mga karapatang pantao na hindi maaaring alisin o bawian. Ito ay pangunahing mga karapatan na likas sa bawat tao.
Halimbawa:
- Karapatan sa buhay: Bawat tao ay may karapatan mabuhay at hindi ito dapat basta-basta makuha o mapawalang-bisa.
- Karapatan sa kalayaan sa pagpapahayag: Lahat ng tao ay may karapatan na magpahayag ng kanilang mga opinyon at ideya nang walang takot sa censorship o pag-uusig.
- Karapatan sa pagkakapantay-pantay sa harap ng batas: Bawat indibidwal ay may karapatan na tratuhin nang patas sa ilalim ng batas, anuman ang kanilang katayuan sa lipunan.
### 2. Indivisibility (Hindi Mahahati)
Ang mga karapatang pantao ay hindi dapat hatiin o piliin lamang ang ilang karapatan na pagtuunan ng pansin o ipatupad. Lahat ng karapatan ay mahalaga at dapat igalang at protektahan nang sama-sama.
Halimbawa:
- Hindi maaaring igiit lamang ang karapatan sa edukasyon habang binabalewala ang karapatan sa malusog na pamumuhay.
- Ang pagpapatupad ng karapatan sa ligtas na tirahan ay dapat kasabay ng paggalang sa karapatan sa pribasiya.
- Ang karapatan sa pagkakaroon ng trabaho ay dapat na kasama rin ang karapatan sa makatarungang kondisyon sa paggawa.
### 3. Interdependence and Interrelatedness (Magkakaugnay at Magkakaugnay)
Ipinapaliwanag ng prinsipyong ito na ang mga karapatang pantao ay magkakaugnay at ang pagtupad sa isang karapatan ay madalas nakadepende sa pagtupad sa iba pang mga karapatan.
Halimbawa:
- Ang karapatan sa edukasyon ay magkakaugnay sa karapatan sa malusog na pamumuhay; ang isang malusog na bata ay mas makakapag-aral nang maayos.
- Ang karapatan sa ligtas na inuming tubig ay nakadepende rin sa karapatan sa isang malusog na kapaligiran.
- Ang karapatan sa trabaho ay nauugnay sa karapatan sa makatarungang sahod at karapatan sa social security.
### 4. Equality and Non-Discrimination (Pagkakapantay-pantay at Walang Diskriminasyon)
Lahat ng tao ay dapat tratuhin nang pantay at walang diskriminasyong mangyayari batay sa kanilang lahi, edad, kasarian, relihiyon, estado sa buhay, at iba pang katangian.
Halimbawa:
- Walang diskriminasyon sa trabaho; dapat bigyan ng pantay na oportunidad ang lahat anuman ang gender o lahi.
- Pantay na access sa mga serbisyong pangkalusugan para sa lahat, kabilang ang mga katutubo at mga taong may kapansanan.
- Equal treatment sa edukasyon, kung saan walang estudyanteng dapat mabigyan ng mas kaunti o mas mababang kalidad ng edukasyon dahil sa kanilang pinagmulan o katayuan.
### 5. Participation and Inclusion (Partisipasyon at Inklusyon)
Ang prinsipyong ito ay tumutukoy sa karapatan ng bawat tao na makilahok sa mga usaping panlipunan at pampulitika ng kanilang komunidad at bansa, at ang pagtiyak na walang naiiwan o nae-exclude.
Halimbawa:
- Pagkakaroon ng patas na representasyon ng lahat ng grupo sa gobyerno at iba pang decision-making bodies.
- Pagtiyak na ang mga person with disabilities ay may access at oportunidad na makilahok sa mga pampublikong kaganapan.
- Inklusyon ng mga minoridad sa pagplano at implementasyon ng mga lokal na programa.
### 6. Accountability and Rule of Law (Pananagutan at Batas)
Ang prinsipyong ito ay nagbibigay diin sa kahalagahan ng accountability sa mga namumuno at sa pagsunod sa batas para matiyak na ang mga karapatang pantao ay protektado at naipapatupad.
Halimbawa:
- Ang mga opisyal ng gobyerno ay dapat managot kung sila ay lumabag sa karapatang pantao ng kanilang mga nasasakupan.
- Pagpapatupad ng mga batas na nagpoprotekta sa mga karapatang pantao, tulad ng mga batas laban sa child labor.
- Pagkakaroon ng malinaw at patas na judicial system na nagsisiguro na ang mga biktima ng paglabag sa karapatang pantao ay makakakuha ng hustisya.
PH